Το λεμφοίδημα είναι μία χρόνια κατάσταση κατά την οποία το λεμφικό σύστημα δυσκολεύεται να απομακρύνει αποτελεσματικά τη λέμφο από τους ιστούς. Το αποτέλεσμα είναι η συσσώρευση υγρού και πρωτεϊνών, που προκαλεί οίδημα, αίσθημα βάρους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μεταβολές στην ποιότητα των ιστών.

Η βασική αντιμετώπιση του λεμφοιδήματος περιλαμβάνει τη συμπιεστική θεραπεία, τη θεραπευτική άσκηση, τη φροντίδα του δέρματος, την κινητοποίηση και, όπου ενδείκνυται, τη λεμφική παροχέτευση.

Η διατροφή δεν μπορεί από μόνη της να θεραπεύσει το λεμφοίδημα. Μπορεί όμως να αποτελέσει σημαντικό σύμμαχο στη συνολική διαχείρισή του, κυρίως μέσα από τον έλεγχο του σωματικού βάρους, τη σωστή ενυδάτωση και τη μείωση της υπερβολικής πρόσληψης αλατιού και υπερεπεξεργασμένων τροφών.

Γιατί η διατροφή έχει σημασία στο λεμφοίδημα;

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία του λεμφοιδήματος είναι το σωματικό βάρος.

Η αύξηση του λιπώδους ιστού επιβαρύνει τη λεμφική κυκλοφορία και μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την απομάκρυνση των υγρών από τους ιστούς.

Γι’ αυτό, όταν υπάρχει αυξημένο σωματικό βάρος, η σταδιακή και ελεγχόμενη απώλειά του μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της συνολικής θεραπευτικής στρατηγικής.

Δεν χρειάζονται ακραίες δίαιτες ούτε «αποτοξινώσεις». Αυτό που χρειάζεται είναι ένα ισορροπημένο και σταθερό διατροφικό πρότυπο που μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.

Περιορίστε το υπερβολικό αλάτι

Το νάτριο συμβάλλει στην κατακράτηση νερού από τον οργανισμό.

Σε έναν ασθενή του οποίου το λεμφικό σύστημα ήδη δυσκολεύεται να απομακρύνει τα υγρά από τους ιστούς, η υπερβολική κατανάλωση αλατιού μπορεί να επιβαρύνει το αίσθημα πρηξίματος και βάρους.

Δεν χρειάζεται να αφαιρεθεί εντελώς το αλάτι από τη διατροφή.

Περισσότερη σημασία έχει να περιοριστούν οι τροφές που περιέχουν μεγάλες ποσότητες «κρυφού» αλατιού, όπως:

  • αλλαντικά,
  • έτοιμα γεύματα,
  • πατατάκια και αλμυρά snacks,
  • fast food,
  • κύβοι ζωμού και έτοιμες σάλτσες,
  • πολύ αλμυρά τυριά,
  • κονσερβοποιημένα και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Για περισσότερη γεύση στο φαγητό μπορούν να χρησιμοποιούνται λεμόνι, ξίδι, μυρωδικά, σκόρδο και διάφορα βότανα.

Μην περιορίζετε το νερό επειδή υπάρχει οίδημα

Ένα συχνό λάθος είναι η σκέψη ότι:

«Αφού έχω πρήξιμο, πρέπει να πίνω λιγότερο νερό».

Αυτό δεν αποτελεί σωστή προσέγγιση για το λεμφοίδημα.

Η μειωμένη πρόσληψη νερού δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα της λεμφικής παροχέτευσης και μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση.

Η επαρκής ενυδάτωση είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού και το νερό πρέπει να αποτελεί την κύρια πηγή υγρών μέσα στην ημέρα.

Εξαίρεση αποτελούν άνθρωποι στους οποίους ο γιατρός έχει συστήσει περιορισμό υγρών για άλλη πάθηση, όπως σοβαρή καρδιακή ή νεφρική ανεπάρκεια.

Η πρωτεΐνη δεν πρέπει να αποφεύγεται

Επειδή το λεμφοίδημα χαρακτηρίζεται από συσσώρευση υγρού πλούσιου σε πρωτεΐνες στους ιστούς, παλαιότερα υπήρχε η αντίληψη ότι μία διατροφή χαμηλή σε πρωτεΐνες ίσως βοηθούσε.

Αυτό δεν ισχύει.

Η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης δεν θεραπεύει το λεμφοίδημα και μπορεί αντίθετα να επηρεάσει αρνητικά τη μυϊκή μάζα, την επούλωση και τη γενικότερη λειτουργία του οργανισμού.

Καλές πηγές πρωτεΐνης είναι:

  • ψάρια,
  • κοτόπουλο,
  • άπαχο κρέας,
  • αυγά,
  • γιαούρτι και γαλακτοκομικά,
  • όσπρια,
  • προϊόντα σόγιας.

Η διατήρηση της μυϊκής μάζας έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η μυϊκή σύσπαση λειτουργεί και ως φυσικός μηχανισμός υποβοήθησης της φλεβικής και λεμφικής κυκλοφορίας.

Φρούτα και λαχανικά

Τα φρούτα και τα λαχανικά αποτελούν σημαντικό κομμάτι μιας ισορροπημένης διατροφής.

Παρέχουν:

  • φυτικές ίνες,
  • βιταμίνες,
  • μέταλλα,
  • αντιοξειδωτικές ουσίες.

Μία μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και τροφίμων είναι προτιμότερη από την αναζήτηση μιας συγκεκριμένης «θαυματουργής» τροφής.

Ενδεικτικές επιλογές είναι:

  • πράσινα φυλλώδη λαχανικά,
  • μπρόκολο,
  • πιπεριές,
  • καρότα,
  • ντομάτα,
  • κολοκύθι,
  • μούρα,
  • εσπεριδοειδή,
  • μήλα,
  • ακτινίδια.

Προτιμήστε καλά λιπαρά

Ένα διατροφικό πρότυπο που πλησιάζει τη Μεσογειακή διατροφή αποτελεί μία ιδιαίτερα καλή επιλογή.

Καλές πηγές λιπαρών είναι:

  • ελαιόλαδο,
  • ξηροί καρποί,
  • σπόροι,
  • αβοκάντο,
  • λιπαρά ψάρια όπως σαρδέλα, σκουμπρί και σολομός.

Αντίθετα, καλό είναι να περιορίζεται η συχνή κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε κορεσμένα και επεξεργασμένα λιπαρά.

Περιορίστε τη ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Γλυκά, αναψυκτικά, μπισκότα, συσκευασμένα snacks, fast food και έτοιμα γεύματα συχνά περιέχουν ταυτόχρονα:

  • πολλές θερμίδες,
  • μεγάλες ποσότητες αλατιού,
  • ζάχαρη,
  • λιπαρά,
  • χαμηλή διατροφική αξία.

Η συστηματική κατανάλωσή τους διευκολύνει την αύξηση του σωματικού βάρους και δυσκολεύει τον έλεγχο του λεμφοιδήματος.

Δεν χρειάζεται να υπάρχουν απόλυτες απαγορεύσεις. Σημασία έχει η συνολική εικόνα της διατροφής και η συχνότητα κατανάλωσης αυτών των τροφίμων.

Τι γίνεται με το αλκοόλ;

Η συχνή ή υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ δεν αποτελεί καλή επιλογή για έναν άνθρωπο με λεμφοίδημα.

Το αλκοόλ προσθέτει θερμίδες χωρίς ιδιαίτερη διατροφική αξία και μπορεί να επηρεάσει την ενυδάτωση και τη συνολική υγεία.

Είναι προτιμότερο να καταναλώνεται με μέτρο ή να αποφεύγεται, ιδιαίτερα εάν ο ασθενής παρατηρεί ότι μετά την κατανάλωσή του το οίδημα ή το αίσθημα βάρους αυξάνεται.

Υπάρχουν τροφές που «καθαρίζουν τη λέμφο»;

Στο διαδίκτυο συναντά κανείς συχνά δίαιτες, ροφήματα και συμπληρώματα που υπόσχονται ότι μπορούν να «καθαρίσουν» ή να «αποτοξινώσουν» το λεμφικό σύστημα.

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη τροφή που να μπορεί να αποκαταστήσει ένα λεμφικό σύστημα το οποίο έχει υποστεί βλάβη.

Αυτό που έχει πραγματική αξία είναι η συνολική ποιότητα της διατροφής και η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.

Χρειάζονται διουρητικά;

Τα διουρητικά δεν αποτελούν συνήθη θεραπεία του απλού λεμφοιδήματος.

Στο λεμφοίδημα το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι υπάρχει «πολύ νερό» στον οργανισμό.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι το λεμφικό σύστημα δεν μπορεί να μεταφέρει αποτελεσματικά το πλούσιο σε πρωτεΐνες διάμεσο υγρό.

Για τον λόγο αυτό, τα διουρητικά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη για άλλη πάθηση.

Το ίδιο ισχύει και για φυτικά σκευάσματα ή προϊόντα που διαφημίζονται ως «φυσικά διουρητικά».

Ένα απλό παράδειγμα καθημερινού πιάτου

Μία πρακτική προσέγγιση είναι:

Το μισό πιάτο: λαχανικά.

Το ένα τέταρτο: πηγή πρωτεΐνης, όπως ψάρι, κοτόπουλο ή όσπρια.

Το ένα τέταρτο: ρύζι, πατάτα, κινόα, ψωμί ή άλλο δημητριακό, κατά προτίμηση ολικής άλεσης.

Προσθέτουμε μικρή ποσότητα ελαιολάδου και συνοδεύουμε το γεύμα κυρίως με νερό.

Διατροφή και απώλεια βάρους

Σε έναν ασθενή με αυξημένο σωματικό βάρος, η σταδιακή απώλεια βάρους μπορεί να μειώσει σημαντικά το φορτίο που δέχεται το λεμφικό σύστημα.

Η απώλεια πρέπει να γίνεται με σωστό τρόπο και όχι με εξαντλητικές δίαιτες.

Στόχος είναι να μειώνεται κυρίως το λίπος και παράλληλα να διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερο η μυϊκή μάζα.

Η σωστή διατροφή, σε συνδυασμό με την κατάλληλη άσκηση, μπορεί να συμβάλει σημαντικά σε αυτό.

Η διατροφή είναι μέρος της θεραπείας – όχι η θεραπεία

Η σωστή διατροφή μπορεί να δημιουργήσει καλύτερες συνθήκες για τη διαχείριση του λεμφοιδήματος, αλλά δεν αντικαθιστά τη θεραπεία.

Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

  • κατάλληλη συμπίεση με ειδικά ενδύματα ή πολυστρωματική περίδεση,
  • θεραπευτική άσκηση,
  • κινητοποίηση,
  • λεμφική παροχέτευση όπου ενδείκνυται,
  • σχολαστική φροντίδα του δέρματος,
  • έλεγχο του σωματικού βάρους,
  • εκπαίδευση του ασθενούς για την καθημερινή αυτοδιαχείριση.

Η καλύτερη στρατηγική δεν βρίσκεται σε μία «μαγική» τροφή, αλλά στη συστηματική και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση.

Συμπέρασμα

Δεν υπάρχει ειδική δίαιτα που θεραπεύει το λεμφοίδημα.

Υπάρχουν όμως διατροφικές επιλογές που μπορούν να υποστηρίξουν σημαντικά τη συνολική αντιμετώπισή του.

Μία διατροφή βασισμένη σε φρέσκα και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα, με αρκετά λαχανικά, ποιοτική πρωτεΐνη, καλά λιπαρά, επαρκή πρόσληψη νερού και περιορισμό του υπερβολικού αλατιού αποτελεί μία ασφαλή και πρακτική βάση.

Και κυρίως, η διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διατροφικούς στόχους για τον άνθρωπο με λεμφοίδημα.