Σπονδυλολίσθηση

Ο πόνος στη μέση, η δυσκαμψία ή η ενόχληση που εμφανίζεται όταν στεκόμαστε ή περπατάμε για αρκετή ώρα είναι συμπτώματα που μπορεί να οφείλονται σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.

Σε ορισμένους ανθρώπους, μετά από μια ακτινογραφία ή μαγνητική τομογραφία, εμφανίζεται για πρώτη φορά ένας όρος που συχνά προκαλεί ανησυχία: σπονδυλολίσθηση.

Η πρώτη σκέψη είναι συνήθως ότι «ένας σπόνδυλος έχει φύγει από τη θέση του» και ότι η σπονδυλική στήλη έχει γίνει ασταθής ή εύθραυστη.

Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα ούτε ότι θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Πολλοί άνθρωποι με σπονδυλολίσθηση έχουν ήπια συμπτώματα, ενώ ορισμένοι δεν έχουν καθόλου ενοχλήσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις χαμηλού βαθμού, η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική και περιλαμβάνει φυσικοθεραπεία, θεραπευτική άσκηση και κατάλληλη διαχείριση των καθημερινών φορτίσεων.

Στο άρθρο αυτό θα εξηγήσουμε με κατανοητό τρόπο τι είναι η σπονδυλολίσθηση, γιατί εμφανίζεται, πού συμβαίνει συχνότερα, ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει, πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και, κυρίως, ποιος είναι ο ρόλος της σύγχρονης φυσικοθεραπείας στην αποκατάσταση.

Τι είναι η σπονδυλολίσθηση;

Η σπονδυλική στήλη αποτελείται από διαδοχικούς σπονδύλους που συνδέονται μεταξύ τους μέσω των μεσοσπονδύλιων δίσκων, των μικρών οπίσθιων αρθρώσεων, των συνδέσμων και ενός πολύπλοκου μυϊκού συστήματος.

Με τον όρο σπονδυλολίσθηση περιγράφουμε τη μετατόπιση ενός σπονδύλου σε σχέση με τον σπόνδυλο που βρίσκεται ακριβώς από κάτω του.

Στην πιο συνηθισμένη μορφή της, ο επάνω σπόνδυλος μετακινείται προς τα εμπρός και τότε μιλάμε για προσθιολίσθηση.

Η ύπαρξη αυτής της μετατόπισης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο σπόνδυλος συνεχίζει να «γλιστρά» καθημερινά ή ότι η μέση κινδυνεύει να καταρρεύσει. Η σπονδυλολίσθηση αποτελεί πρωτίστως ένα ανατομικό και ακτινολογικό εύρημα. Η σημασία της εξαρτάται από τον βαθμό της ολίσθησης, τη σταθερότητα του συγκεκριμένου τμήματος της σπονδυλικής στήλης και, κυρίως, από το αν υπάρχουν συμπτώματα ή πίεση στις νευρικές δομές.

Πού εμφανίζεται συχνότερα;

Η σπονδυλολίσθηση εμφανίζεται κυρίως στην οσφυϊκή μοίρα, δηλαδή στη χαμηλή περιοχή της μέσης.

Το επίπεδο στο οποίο εμφανίζεται συχνότερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο της.

Στην εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση, η συνηθέστερη εντόπιση είναι μεταξύ του τέταρτου και του πέμπτου οσφυϊκού σπονδύλου, δηλαδή στο Ο4–Ο5.

Στην ισθμική σπονδυλολίσθηση, η μετατόπιση αφορά συχνότερα το επίπεδο Ο5–Ι1, δηλαδή τη σύνδεση του τελευταίου οσφυϊκού σπονδύλου με το ιερό οστό.

Αυτή η διάκριση είναι σημαντική, γιατί πίσω από την ίδια λέξη —«σπονδυλολίσθηση»— μπορεί να υπάρχουν διαφορετικοί μηχανισμοί και επομένως διαφορετικές θεραπευτικές ανάγκες.

Ποιοι είναι οι βασικοί τύποι σπονδυλολίσθησης;

Η σπονδυλολίσθηση ταξινομείται ανάλογα με τον μηχανισμό που την προκαλεί.

Εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση

Είναι μία από τις συχνότερες μορφές στους ενήλικες και αφορά κυρίως ανθρώπους μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας.

Με την πάροδο του χρόνου, ο μεσοσπονδύλιος δίσκος μπορεί να χάσει μέρος του ύψους και της ελαστικότητάς του, ενώ ταυτόχρονα μεταβάλλονται οι αρθρώσεις και οι σύνδεσμοι που σταθεροποιούν το συγκεκριμένο σπονδυλικό επίπεδο.

Σε ορισμένους ανθρώπους αυτές οι μεταβολές επιτρέπουν μικρή μετατόπιση του ενός σπονδύλου σε σχέση με τον άλλο.

Η εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση συχνά συνυπάρχει με σπονδυλική στένωση, επειδή οι εκφυλιστικές αλλαγές στις αρθρώσεις και στους συνδέσμους μπορούν να μειώσουν τον διαθέσιμο χώρο για τις νευρικές δομές.

Ισθμική σπονδυλολίσθηση

Στην ισθμική μορφή υπάρχει βλάβη ή έλλειμμα σε ένα μικρό τμήμα του σπονδύλου που ονομάζεται pars interarticularis.

Η βλάβη αυτή μπορεί να έχει δημιουργηθεί σε μικρότερη ηλικία, συχνά λόγω επαναλαμβανόμενων φορτίσεων της οσφυϊκής μοίρας, και να παραμένει για πολλά χρόνια χωρίς συμπτώματα.

Η ύπαρξη βλάβης της pars ονομάζεται σπονδυλόλυση. Αν εξαιτίας της δημιουργηθεί μετατόπιση του σπονδύλου, τότε υπάρχει ισθμική σπονδυλολίσθηση.

Επομένως, σπονδυλόλυση και σπονδυλολίσθηση δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Δυσπλαστική ή συγγενής σπονδυλολίσθηση

Οφείλεται σε ανατομικές διαφορές που υπάρχουν από την ανάπτυξη της σπονδυλικής στήλης και μπορεί να διευκολύνουν την ολίσθηση ενός σπονδύλου.

Τραυματική σπονδυλολίσθηση

Μπορεί να εμφανιστεί μετά από σημαντικό τραυματισμό ή κάταγμα στοιχείων του σπονδύλου. Αυτές οι περιπτώσεις είναι διαφορετικές από την πολύ συχνότερη σταδιακή εκφυλιστική μορφή και απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Παθολογική ή μετεγχειρητική σπονδυλολίσθηση

Σπανιότερα, η μετατόπιση μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις που επηρεάζουν την αντοχή του οστού ή να εμφανιστεί μετά από προηγούμενη χειρουργική επέμβαση στη σπονδυλική στήλη.

Είναι η σπονδυλολίσθηση οξεία ή χρόνια;

Εδώ υπάρχει συχνά μια παρεξήγηση.

Η εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση δεν δημιουργείται συνήθως μέσα σε μία ημέρα. Αναπτύσσεται σταδιακά, μέσα από μακροχρόνιες αλλαγές στον δίσκο, στις αρθρώσεις και στους συνδέσμους.

Αυτό που μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά είναι τα συμπτώματα.

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει για χρόνια μια μικρή σπονδυλολίσθηση χωρίς να το γνωρίζει και, μετά από μια περίοδο έντονης δραστηριότητας, ένα ταξίδι, πολλές ώρες ορθοστασίας ή μια ασυνήθιστα μεγάλη καταπόνηση, να παρουσιάσει οξεία έξαρση του πόνου.

Άρα η οξεία εμφάνιση του πόνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εκείνη τη στιγμή «γλίστρησε ο σπόνδυλος».

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και η πραγματικά οξεία τραυματική σπονδυλολίσθηση, η οποία είναι πολύ διαφορετική κατάσταση.

Πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η ολίσθηση;

Για την περιγραφή του βαθμού της μετατόπισης χρησιμοποιείται συχνά η ταξινόμηση Meyerding:

• Βαθμός I: μετατόπιση έως 25%
• Βαθμός II: 26–50%
• Βαθμός III: 51–75%
• Βαθμός IV: 76–100%
• Βαθμός V: μετατόπιση μεγαλύτερη από 100%, η λεγόμενη σπονδυλόπτωση.

Οι περισσότεροι ενήλικες με εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση έχουν χαμηλού βαθμού ολίσθηση. Ο βαθμός όμως δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα: ένας άνθρωπος με μικρή ολίσθηση μπορεί να έχει σημαντικά συμπτώματα λόγω στένωσης ή ερεθισμού ενός νεύρου, ενώ κάποιος άλλος με μεγαλύτερη ολίσθηση μπορεί να λειτουργεί αρκετά καλά.

Μπορεί να έχω σπονδυλολίσθηση χωρίς να έχω πόνο;

Ναι.

Η παρουσία σπονδυλολίσθησης στην ακτινογραφία ή στη μαγνητική τομογραφία δεν σημαίνει από μόνη της ότι αυτή ευθύνεται για κάθε ενόχληση στη μέση.

Η εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματική ή να προκαλεί από περιστασιακή οσφυαλγία μέχρι ριζιτικό πόνο ή νευρογενή διαλείπουσα χωλότητα.

Για τον λόγο αυτό η θεραπεία δεν πρέπει να σχεδιάζεται μόνο διαβάζοντας την ακτινογραφία.

Η απεικόνιση είναι ένα κομμάτι του παζλ.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;

Τα συμπτώματα διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• πόνος χαμηλά στη μέση,
• αίσθημα δυσκαμψίας,
• πόνος στους γλουτούς,
• πόνος που αντανακλά σε ένα ή και στα δύο πόδια,
• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα,
• αίσθημα βάρους ή αδυναμίας στα κάτω άκρα,
• περιορισμός της απόστασης που μπορεί κάποιος να περπατήσει,
• δυσκολία στην παρατεταμένη ορθοστασία.

Ιδιαίτερα όταν η εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση συνοδεύεται από σπονδυλική στένωση, είναι χαρακτηριστικό τα συμπτώματα στα πόδια να αυξάνονται με την παρατεταμένη ορθοστασία ή το περπάτημα και να υποχωρούν όταν ο ασθενής καθίσει ή σκύψει ελαφρά προς τα εμπρός.

Γιατί πονάω;

Ο πόνος δεν προέρχεται υποχρεωτικά από την ίδια την ολίσθηση.

Μπορεί να συμμετέχουν διαφορετικοί μηχανισμοί:

• οι εκφυλιστικές αλλαγές στις μικρές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης,
• ο μεσοσπονδύλιος δίσκος,
• η αυξημένη ευαισθησία των γύρω μυών και άλλων ιστών,
• η στένωση του σπονδυλικού σωλήνα,
• η πίεση ή ο ερεθισμός μιας νευρικής ρίζας,
• η μειωμένη αντοχή και λειτουργία του μυϊκού συστήματος,
• η απότομη αύξηση των καθημερινών φορτίων.

Αυτό εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι με παρόμοια ακτινογραφική εικόνα μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική κλινική εικόνα.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η σωστή διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό του ιστορικού, της κλινικής εξέτασης και —όταν χρειάζεται— των απεικονιστικών εξετάσεων.

Οι απλές ακτινογραφίες σε πλάγια προβολή μπορούν να δείξουν τη μετατόπιση ενός σπονδύλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται ακτινογραφίες σε κάμψη και έκταση, ώστε να αξιολογηθεί αν υπάρχει σημαντική μεταβολή της θέσης μεταξύ των κινήσεων.

Η μαγνητική τομογραφία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα από τα πόδια, επειδή επιτρέπει την αξιολόγηση των μεσοσπονδύλιων δίσκων, του σπονδυλικού σωλήνα και των νευρικών δομών.

Η αξονική τομογραφία μπορεί να δώσει λεπτομερέστερες πληροφορίες για τα οστικά στοιχεία και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν πρέπει να εξεταστεί η pars interarticularis.

Μην αντιμετωπίζετε την ακτινογραφία σαν «καταδίκη»

Η διάγνωση «σπονδυλολίσθηση» συχνά ακούγεται πολύ πιο ανησυχητική από όσο πραγματικά είναι.

Η θεραπεία δεν καθορίζεται από μία λέξη στην ακτινογραφία.

Καθορίζεται από το πώς αισθάνεστε, πόσο καλά κινείστε, αν υπάρχουν νευρολογικά συμπτώματα, ποιες δραστηριότητες σας περιορίζουν και τι δείχνει συνολικά η κλινική εξέταση.

Μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς χειρουργείο;

Στις περισσότερες περιπτώσεις χαμηλού βαθμού, ναι.

Η συντηρητική αντιμετώπιση αποτελεί συνήθως την πρώτη επιλογή. Ακόμη και όταν η ίδια η ακτινολογική ολίσθηση δεν «διορθώνεται», ο πόνος και η λειτουργικότητα μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά. Η AAOS αναφέρει ότι η μη χειρουργική αντιμετώπιση είναι επιτυχής στους περισσότερους ασθενείς με εκφυλιστική ή ισθμική σπονδυλολίσθηση.

Και εδώ βρίσκεται ο ιδιαίτερα σημαντικός ρόλος της φυσικοθεραπείας.

Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας στη σπονδυλολίσθηση

Η φυσικοθεραπεία δεν έχει ως στόχο να «σπρώξει τον σπόνδυλο πίσω στη θέση του».

Αυτό είναι σημαντικό να γίνει ξεκάθαρο.

Σκοπός είναι να αντιμετωπιστεί ο άνθρωπος και η λειτουργία του: να μειωθούν τα συμπτώματα, να βελτιωθεί η ικανότητα της σπονδυλικής στήλης να διαχειρίζεται τα φορτία, να αποκατασταθεί η μυϊκή λειτουργία και να επιστρέψει ο ασθενής με ασφάλεια στην καθημερινότητα, στην εργασία και στην άσκηση.

Η σύγχρονη συντηρητική αντιμετώπιση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενημέρωση, στην αυτοδιαχείριση και στην προοδευτικά επιβαρυνόμενη θεραπευτική άσκηση.

Η κλινική αξιολόγηση είναι το πρώτο και σημαντικότερο στάδιο

Δεν υπάρχει ένα πρόγραμμα «ασκήσεων για σπονδυλολίσθηση» που να είναι κατάλληλο για όλους.

Πριν ξεκινήσει η θεραπεία, ο φυσικοθεραπευτής αξιολογεί:

• τη θέση και τη συμπεριφορά του πόνου,
• ποιες κινήσεις προκαλούν ή μειώνουν τα συμπτώματα,
• αν υπάρχει πόνος, μούδιασμα ή αδυναμία στα πόδια,
• την κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας και των ισχίων,
• τη μυϊκή δύναμη και αντοχή,
• τον έλεγχο του κορμού και της λεκάνης,
• τη βάδιση,
• την αντοχή στην ορθοστασία και στο περπάτημα,
• πιθανή ευαισθησία των νευρικών ιστών,
• τις απαιτήσεις της εργασίας,
• τις αθλητικές και καθημερινές δραστηριότητες του συγκεκριμένου ανθρώπου.

Ένας ασθενής με εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση και συμπτώματα σπονδυλικής στένωσης χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από έναν νεότερο άνθρωπο με ισθμική σπονδυλολίσθηση που πονά κυρίως κατά την αθλητική δραστηριότητα.

Πρώτος στόχος: έλεγχος των συμπτωμάτων χωρίς ακινητοποίηση

Σε περίοδο έξαρσης, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή τροποποίηση των δραστηριοτήτων.

Αυτό όμως δεν σημαίνει παρατεταμένη ακινησία.

Στόχος είναι να εντοπιστεί ένα επίπεδο δραστηριότητας που ο ασθενής μπορεί να ανεχθεί και στη συνέχεια να αυξηθεί σταδιακά.

Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που πονά μετά από δέκα λεπτά συνεχούς ορθοστασίας μπορεί αρχικά να οργανώσει την ημέρα του με μικρότερα διαστήματα όρθιας θέσης και συχνές αλλαγές στάσης, αντί να αποφεύγει συνολικά την κίνηση.

Η προοδευτική επανέκθεση είναι σημαντική, επειδή η πλήρης αποφυγή δραστηριοτήτων οδηγεί σταδιακά σε απώλεια δύναμης, αντοχής και αυτοπεποίθησης.

Manual Therapy – χρήσιμο εργαλείο, όχι «ανάταξη» του σπονδύλου

Το Manual Therapy μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος ενός ολοκληρωμένου φυσικοθεραπευτικού προγράμματος, όταν η κλινική εξέταση δείχνει ότι υπάρχουν περιορισμοί κινητικότητας, μυϊκός σπασμός ή συμπτωματικές αρθρικές και νευρομυϊκές δυσλειτουργίες.

Ανάλογα με τον ασθενή μπορεί να χρησιμοποιηθούν:

• ήπιες κινητοποιήσεις γειτονικών σπονδυλικών επιπέδων,
• κινητοποιήσεις των αρθρώσεων της λεκάνης και των ισχίων,
• τεχνικές μαλακών μορίων,
• μυοπεριτονιακές τεχνικές,
• τεχνικές για την αντιμετώπιση προστατευτικού μυϊκού σπασμού,
• επιλεγμένες τεχνικές νευροδυναμικής όταν υπάρχουν συμπτώματα από νευρικό ιστό.

Το Manual Therapy δεν επαναφέρει μηχανικά τον σπόνδυλο στη θέση του και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοιο.

Ο ρόλος του είναι κυρίως συμπληρωματικός: να μειώσει προσωρινά τα συμπτώματα ή να βελτιώσει την κινητικότητα ώστε ο ασθενής να μπορεί στη συνέχεια να κινηθεί και να ασκηθεί αποτελεσματικότερα.

Είναι επίσης σωστό να αναφερθεί ότι τα δεδομένα ειδικά για χειρισμούς και παθητικές τεχνικές στην εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση είναι περιορισμένα· οι κατευθυντήριες οδηγίες της NASS δεν μπόρεσαν να τεκμηριώσουν συγκεκριμένη υπεροχή αυτών των μεθόδων.

Θεραπευτική άσκηση – ο βασικός πυλώνας της αποκατάστασης

Η θεραπευτική άσκηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συντηρητικής θεραπείας.

Στόχος δεν είναι να «κλειδώσουμε» τη μέση ούτε να δημιουργήσουμε την εντύπωση ότι ο ασθενής πρέπει να προστατεύει διαρκώς έναν ασταθή σπόνδυλο.

Στόχος είναι να αποκτήσει το μυοσκελετικό σύστημα μεγαλύτερη δύναμη, έλεγχο και αντοχή.

Το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει:

1. Έλεγχο και σταθεροποίηση του κορμού

Χρησιμοποιούνται ασκήσεις που βελτιώνουν τη συνεργασία των κοιλιακών, των ραχιαίων και των μυών της λεκάνης.

Η επιβάρυνση ξεκινά από επίπεδο που δεν προκαλεί σημαντική αύξηση των συμπτωμάτων και εξελίσσεται σταδιακά.

2. Ενδυνάμωση των κάτω άκρων και των γλουτιαίων

Η σπονδυλική στήλη δεν λειτουργεί απομονωμένα.

Η ικανότητα των ισχίων και των κάτω άκρων να παράγουν και να απορροφούν δύναμη επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο εκτελούμε κινήσεις όπως:

• το κάθισμα και το σήκωμα από καρέκλα,
• το ανέβασμα σκάλας,
• το σκύψιμο,
• τη μεταφορά αντικειμένων,
• το περπάτημα.

Γι’ αυτό η αποκατάσταση σταδιακά περιλαμβάνει ασκήσεις ολόκληρης της κινητικής αλυσίδας.

3. Ασκήσεις ανάλογα με την κατεύθυνση που ανακουφίζει τον ασθενή

Σε έναν ασθενή με εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση και σπονδυλική στένωση, η κάμψη της μέσης ή το κάθισμα μπορεί να ανακουφίζει τα συμπτώματα των κάτω άκρων, ενώ η παρατεταμένη έκταση και η ορθοστασία μπορεί να τα αυξάνει.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι με σπονδυλολίσθηση πρέπει να κάνουν μόνο ασκήσεις κάμψης ή ότι η έκταση είναι απαγορευμένη.

Μάλιστα, σε τυχαιοποιημένη μελέτη ασθενών με εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση, ένα πρόγραμμα ασκήσεων κάμψης είχε παρόμοια αποτελέσματα με πρόγραμμα ασκήσεων σταθεροποίησης ως προς τον πόνο και τη λειτουργικότητα. Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι δεν υπάρχει μία «μαγική» κατηγορία ασκήσεων που να υπερέχει για όλους.

Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στην κλινική εικόνα του συγκεκριμένου ασθενούς.

Προοδευτική αερόβια άσκηση

Η αποκατάσταση δεν περιορίζεται στις ασκήσεις πάνω στο θεραπευτικό κρεβάτι.

Σταδιακά πρέπει να βελτιωθεί και η συνολική φυσική κατάσταση.

Ανάλογα με τα συμπτώματα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν:

• περπάτημα σε κατάλληλα διαστήματα,
• στατικό ποδήλατο,
• ελλειπτικό,
• ασκήσεις στο νερό,
• προοδευτική αερόβια προπόνηση.

Σε ασθενείς με νευρογενή διαλείπουσα χωλότητα, το στατικό ποδήλατο συχνά γίνεται καλύτερα ανεκτό από την παρατεταμένη όρθια βάδιση, επειδή το σώμα βρίσκεται σε ελαφρώς περισσότερο καμπτική θέση.

Στη συνέχεια επιχειρείται σταδιακή αύξηση και της απόστασης βάδισης.

Νευροδυναμική όταν υπάρχει νευρική συμμετοχή

Όταν υπάρχει πόνος ή μούδιασμα που ακολουθεί την πορεία μιας νευρικής ρίζας, αξιολογείται και η μηχανική ευαισθησία του νευρικού συστήματος.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ήπιες νευροδυναμικές τεχνικές.

Στόχος δεν είναι να «τεντώσουμε δυνατά το νεύρο», αλλά να βελτιώσουμε σταδιακά την ανοχή του νευρικού συστήματος στην κίνηση.

Εκπαίδευση στη σωστή διαχείριση των καθημερινών φορτίων

Ένα μεγάλο μέρος της θεραπείας γίνεται έξω από το φυσικοθεραπευτήριο.

Ο ασθενής χρειάζεται να μάθει:

• πώς να οργανώνει περιόδους εργασίας και ξεκούρασης,
• πώς να αυξάνει σταδιακά το περπάτημα,
• πώς να επιστρέφει στην άσκηση,
• πώς να διαχειρίζεται μεγαλύτερες απαιτήσεις χωρίς απότομη αύξηση του φορτίου,
• πότε μια ενόχληση είναι αναμενόμενη και πότε χρειάζεται επανεκτίμηση.

Δεν υπάρχει μία «τέλεια» στάση που πρέπει να διατηρείται όλη την ημέρα.

Η συνεχής αλλαγή θέσης και η ικανότητα του σώματος να χρησιμοποιεί διαφορετικές στάσεις είναι συνήθως σημαντικότερη από την προσπάθεια να παραμείνει κάποιος συνεχώς σε μία άκαμπτη «σωστή» θέση.

TECAR Therapy

Σε ορισμένους ασθενείς, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονος μυϊκός σπασμός ή οξεία έξαρση του πόνου, η διαθερμία μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά στο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας.

Στόχος της εφαρμογής είναι κυρίως η βελτίωση της άνεσης του ασθενούς και η μείωση της μυϊκής έντασης, ώστε να μπορεί να συμμετέχει καλύτερα στην κινητοποίηση και στη θεραπευτική άσκηση.

Πρέπει όμως να γίνει ξεκάθαρο ότι η TECAR δεν «διορθώνει» την ολίσθηση του σπονδύλου.

Ούτε αποτελεί από μόνη της θεραπεία της σπονδυλολίσθησης.

Η ουσιαστική και μακροχρόνια αλλαγή στη λειτουργικότητα επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από την ενεργητική αποκατάσταση και τη σταδιακή αύξηση της ικανότητας του σώματος να διαχειρίζεται τα φορτία.

Από τις απλές ασκήσεις πίσω στη φυσιολογική ζωή

Το τελευταίο στάδιο της φυσικοθεραπείας είναι ίσως και το σημαντικότερο.

Ο ασθενής πρέπει σταδιακά να επιστρέψει στις πραγματικές απαιτήσεις της ζωής του.

Για άλλον αυτό σημαίνει να μπορεί να περπατά μία ώρα.

Για άλλον να σηκώνει αντικείμενα στην εργασία.

Για κάποιον τρίτο να επιστρέψει στο γυμναστήριο, στο τρέξιμο, στο τένις ή σε άλλη αθλητική δραστηριότητα.

Η θεραπεία λοιπόν προχωρά από τις απλές ελεγχόμενες ασκήσεις σε περισσότερο λειτουργικές κινήσεις:

• καθίσματα,
• προβολές,
• άρσεις και μεταφορές αντικειμένων,
• ασκήσεις ισορροπίας,
• ασκήσεις αντοχής,
• μεγαλύτερες αντιστάσεις,
• ταχύτερες και περισσότερο απαιτητικές κινήσεις όταν αυτό απαιτείται.

Η πρόοδος δεν κρίνεται μόνο από το αν ο ασθενής πονά λιγότερο στο θεραπευτικό κρεβάτι.

Κρίνεται από το αν μπορεί να κάνει ξανά όσα χρειάζεται και όσα αγαπά.

Τι πρέπει να αποφεύγει ένας άνθρωπος με σπονδυλολίσθηση;

Δεν υπάρχει μία λίστα απαγορευμένων κινήσεων που ισχύει για όλους.

Στην αρχική φάση μπορεί να χρειαστεί να περιοριστούν προσωρινά οι κινήσεις ή οι δραστηριότητες που προκαλούν έντονη έξαρση των συμπτωμάτων.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από τη μόνιμη αποφυγή.

Η θεραπεία έχει στόχο, όπου είναι δυνατόν, να ξαναδώσει στον άνθρωπο περισσότερες επιλογές κίνησης και όχι περισσότερους περιορισμούς.

Ιδιαίτερα σε νέους αθλητές με ενεργό πρόβλημα στην pars interarticularis μπορεί να απαιτείται για ένα διάστημα σημαντικότερη τροποποίηση δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενη υπερέκταση και υψηλά φορτία. Στις περισσότερες περιπτώσεις χαμηλού βαθμού, πάντως, η συντηρητική θεραπεία αποτελεί την αρχική προσέγγιση.

Πότε χρειάζεται χειρουργική εκτίμηση;

Η ύπαρξη σπονδυλολίσθησης δεν σημαίνει αυτομάτως χειρουργείο.

Χειρουργική αξιολόγηση μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει:

• προοδευτική μυϊκή αδυναμία,
• σημαντικός περιορισμός της βάδισης λόγω νευρολογικών συμπτωμάτων,
• επίμονος έντονος πόνος παρά επαρκή περίοδο σωστής συντηρητικής θεραπείας,
• σημαντική αστάθεια σε συνδυασμό με κλινικά συμπτώματα,
• σοβαρού βαθμού ολίσθηση σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Επείγουσα ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται εάν εμφανιστούν νέα προβλήματα ελέγχου της ούρησης ή της αφόδευσης, μούδιασμα στην περιοχή του περινέου ή ταχέως εξελισσόμενη αδυναμία στα πόδια, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρή πίεση νευρικών δομών.

Δεν θεραπεύουμε την ακτινογραφία – θεραπεύουμε τον άνθρωπο

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για κάποιον που μόλις πληροφορήθηκε ότι έχει σπονδυλολίσθηση.

Ο στόχος της αποκατάστασης δεν είναι απαραίτητα να αλλάξει η εικόνα της ακτινογραφίας.

Ο πραγματικός στόχος είναι να μπορεί ο άνθρωπος:

• να σηκώνεται το πρωί χωρίς φόβο,
• να περπατά όσο χρειάζεται,
• να στέκεται,
• να εργάζεται,
• να κοιμάται,
• να οδηγεί,
• να γυμνάζεται,
• να ταξιδεύει,
• να συμμετέχει ξανά στις δραστηριότητες που είναι σημαντικές για τη ζωή του.

Η σπονδυλολίσθηση είναι μία ανατομική κατάσταση με πολλές διαφορετικές κλινικές εκφράσεις.

Γι’ αυτό η αποτελεσματική φυσικοθεραπεία δεν βασίζεται σε ένα προκαθορισμένο πρωτόκολλο ούτε σε μία συγκεκριμένη τεχνική.

Βασίζεται στη λεπτομερή αξιολόγηση, στην κλινική συλλογιστική, στην εξατομικευμένη θεραπευτική άσκηση, στη σωστή διαχείριση των φορτίων και στη σταδιακή επιστροφή στη φυσιολογική δραστηριότητα.

Και στις περισσότερες περιπτώσεις, ο στόχος δεν είναι να μάθει ο ασθενής να ζει φοβούμενος τη μέση του.

Είναι να μάθει ξανά να εμπιστεύεται και να χρησιμοποιεί το σώμα του.