Πονάτε στην εξωτερική πλευρά του αγκώνα όταν ανοίγετε ένα βάζο, σηκώνετε μια σακούλα από το σούπερ μάρκετ ή σφίγγετε το χέρι κάποιου; Αισθάνεστε ότι η δύναμη της λαβής σας έχει μειωθεί ή ότι ακόμη και απλές καθημερινές κινήσεις προκαλούν ενόχληση;
Η έξω επικονδυλίτιδα είναι μία από τις συχνότερες αιτίες πόνου στον αγκώνα και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα, την εργασία και την αθλητική δραστηριότητα. Παρότι είναι γνωστή και ως «tennis elbow», η πλειονότητα των ανθρώπων που εμφανίζουν αυτή την πάθηση δεν ασχολούνται με το τένις ή κάποιο άλλο άθλημα με ρακέτα.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η πάθηση αναπτύσσεται σταδιακά, ως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων κινήσεων ή αυξημένης καταπόνησης των τενόντων που συμμετέχουν στην έκταση του καρπού και των δακτύλων. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, ο πόνος μπορεί να γίνει επίμονος και να δυσκολεύει ακόμη και τις πιο απλές δραστηριότητες της καθημερινότητας.
Στο άρθρο αυτό θα δούμε τι είναι πραγματικά η έξω επικονδυλίτιδα, γιατί εμφανίζεται, πώς γίνεται η διάγνωση, ποιες παθήσεις μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα και ποιος είναι ο ρόλος της σύγχρονης φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης στην αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Τι είναι η έξω επικονδυλίτιδα;
Η έξω επικονδυλίτιδα είναι μια πάθηση που προκαλεί πόνο στην εξωτερική πλευρά του αγκώνα και οφείλεται σε υπερφόρτιση των τενόντων που συμμετέχουν κυρίως στην έκταση του καρπού και των δακτύλων.
Για πολλά χρόνια θεωρούνταν ότι πρόκειται για μια απλή φλεγμονή των τενόντων. Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει ενεργή φλεγμονή, αλλά μια σταδιακή φθορά και αποδιοργάνωση των ινών του τένοντα, αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενης καταπόνησης χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης.
Με απλά λόγια, ο τένοντας δέχεται συνεχώς μικρές επιβαρύνσεις. Όταν αυτές ξεπεράσουν την ικανότητά του να προσαρμόζεται και να επουλώνεται, αρχίζει να εμφανίζει αλλοιώσεις, γεγονός που οδηγεί στον χαρακτηριστικό πόνο κατά τη χρήση του χεριού.
Η πάθηση εμφανίζεται συχνότερα στο κυρίαρχο άνω άκρο και δεν αφορά μόνο αθλητές. Μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε εκτελεί συστηματικά επαναλαμβανόμενες κινήσεις με το χέρι, είτε στην εργασία είτε στις καθημερινές δραστηριότητες.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Η έξω επικονδυλίτιδα μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, όμως ορισμένοι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να την αναπτύξουν λόγω των δραστηριοτήτων ή των απαιτήσεων της καθημερινότητάς τους.
Κοινό χαρακτηριστικό όλων δεν είναι το επάγγελμα ή το άθλημα, αλλά η επαναλαμβανόμενη ή αυξημένη φόρτιση των τενόντων που συμμετέχουν στις κινήσεις του καρπού και των δακτύλων.
Πιο συχνά εμφανίζεται σε:
- Άτομα που εργάζονται πολλές ώρες στον υπολογιστή ή χρησιμοποιούν συστηματικά ποντίκι και πληκτρολόγιο.
- Επαγγελματίες που εκτελούν επαναλαμβανόμενες κινήσεις με το χέρι, όπως τεχνίτες, ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί, ελαιοχρωματιστές και κομμωτές.
- Αθλητές που ασχολούνται με αθλήματα ρακέτας, όπως το τένις ή το padel, ιδιαίτερα όταν υπάρχει λανθασμένη τεχνική ή απότομη αύξηση της προπόνησης.
- Άτομα που γυμνάζονται με βάρη χωρίς σωστή προοδευτική επιβάρυνση ή χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης.
- Εργαζόμενους που σηκώνουν ή μεταφέρουν συχνά αντικείμενα με το ένα χέρι.
Αξίζει να γνωρίζουμε ότι η έξω επικονδυλίτιδα δεν εμφανίζεται απαραίτητα μετά από έναν συγκεκριμένο τραυματισμό. Στις περισσότερες περιπτώσεις αναπτύσσεται σταδιακά, όταν οι απαιτήσεις που δέχεται ο τένοντας ξεπερνούν την ικανότητά του να προσαρμόζεται και να ανακάμπτει.
Για τον λόγο αυτό, η σωστή διαχείριση του φορτίου, η προοδευτική αύξηση της δραστηριότητας και η έγκαιρη αντιμετώπιση των πρώτων συμπτωμάτων αποτελούν βασικούς παράγοντες τόσο για την πρόληψη όσο και για την αποκατάσταση της πάθησης.
Πώς καταλαβαίνω ότι πρόκειται για έξω επικονδυλίτιδα;
Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της έξω επικονδυλίτιδας είναι ο πόνος στην εξωτερική πλευρά του αγκώνα, ο οποίος συνήθως εμφανίζεται σταδιακά και επιδεινώνεται όταν χρησιμοποιούμε το χέρι σε καθημερινές δραστηριότητες.
Στα αρχικά στάδια, ο πόνος μπορεί να εμφανίζεται μόνο κατά την εκτέλεση συγκεκριμένων κινήσεων. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, μπορεί να γίνει πιο έντονος και να επηρεάζει ακόμη και απλές δραστηριότητες της καθημερινότητας.
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:
- Πόνος στην εξωτερική πλευρά του αγκώνα.
- Ενόχληση όταν σφίγγετε το χέρι κάποιου σε μια χειραψία.
- Πόνος όταν ανοίγετε ένα βάζο ή στρίβετε ένα πόμολο.
- Δυσκολία ή ενόχληση όταν σηκώνετε μια σακούλα, μια καφετιέρα ή άλλο αντικείμενο με τεντωμένο αγκώνα.
- Μειωμένη δύναμη στη λαβή, με αποτέλεσμα να σας πέφτουν αντικείμενα από το χέρι.
- Πόνος κατά τη χρήση εργαλείων, του ποντικιού του υπολογιστή ή κατά την άθληση.
- Ενόχληση όταν εκτείνετε τον καρπό ή προσπαθείτε να σηκώσετε αντικείμενα με την παλάμη στραμμένη προς τα κάτω.
Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι ο πόνος μπορεί να παραμένει εντοπισμένος στον αγκώνα ή να αντανακλά προς το αντιβράχιο, χωρίς όμως να συνοδεύεται συνήθως από μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα. Όταν υπάρχουν τέτοια συμπτώματα, θα πρέπει να αποκλειστούν και άλλες πιθανές αιτίες πόνου, όπως θα δούμε στη συνέχεια.
Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή αξιολόγηση μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της πάθησης και να μειώσουν την πιθανότητα να εξελιχθεί σε χρόνιο πρόβλημα.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση της έξω επικονδυλίτιδας βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και την κλινική εξέταση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, μια προσεκτική αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας είναι αρκετή για να επιβεβαιώσει την πάθηση και να αποκλείσει άλλες πιθανές αιτίες πόνου στον αγκώνα.
Λήψη ιστορικού
Η αξιολόγηση ξεκινά με τη συζήτηση γύρω από τα συμπτώματα και τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκαν.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να διερευνηθεί πότε ξεκίνησε ο πόνος, ποιες κινήσεις τον επιδεινώνουν, αν προηγήθηκε κάποια αλλαγή στις καθημερινές δραστηριότητες, στην εργασία ή στην άθληση και πόσο επηρεάζεται η λειτουργικότητα του χεριού.
Κλινική εξέταση
Κατά την κλινική εξέταση αξιολογείται το σημείο του πόνου, η κινητικότητα του αγκώνα, του καρπού και του αυχένα, καθώς και η δύναμη των μυών του αντιβραχίου.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται ειδικές κλινικές δοκιμασίες που βοηθούν στην επιβεβαίωση της διάγνωσης και στον αποκλεισμό άλλων παθήσεων με παρόμοια συμπτώματα.
Η αξιολόγηση δεν περιορίζεται μόνο στον αγκώνα. Όταν υπάρχουν ενδείξεις, εξετάζονται επίσης ο αυχένας, το νευρικό σύστημα και οι γειτονικές αρθρώσεις, καθώς ο πόνος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προέρχεται από διαφορετική αιτία.
Χρειάζονται απεικονιστικές εξετάσεις;
Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι.
Η μαγνητική τομογραφία ή το υπερηχογράφημα δεν αποτελούν εξετάσεις ρουτίνας και συνήθως ζητούνται όταν τα συμπτώματα επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεν υπάρχει βελτίωση με τη συντηρητική θεραπεία ή υπάρχει υποψία ότι συνυπάρχει κάποια άλλη κάκωση ή πάθηση.
Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες για την κατάσταση των τενόντων και να βοηθήσουν στον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπευτικής προσέγγισης.
Μήπως τελικά δεν είναι έξω επικονδυλίτιδα;
Παρότι η έξω επικονδυλίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες πόνου στην εξωτερική πλευρά του αγκώνα, δεν είναι η μοναδική. Υπάρχουν και άλλες παθήσεις που μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα, γι’ αυτό και η σωστή κλινική αξιολόγηση είναι απαραίτητη πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε θεραπεία.
1. Παγίδευση του κερκιδικού νεύρου
Η πίεση ή ο ερεθισμός του κερκιδικού νεύρου μπορεί να προκαλέσει πόνο σε παρόμοια περιοχή με την έξω επικονδυλίτιδα. Ωστόσο, ο πόνος συχνά εντοπίζεται λίγο χαμηλότερα από τον αγκώνα και μπορεί να επιδεινώνεται με διαφορετικές κινήσεις ή δραστηριότητες.
2. Πόνος που προέρχεται από τον αυχένα
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αιτία του πόνου δεν βρίσκεται στον αγκώνα αλλά στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Ο ερεθισμός μιας νευρικής ρίζας μπορεί να προκαλέσει αντανακλώμενο πόνο στην περιοχή του αγκώνα, ακόμη και όταν η άρθρωση και οι τένοντες είναι φυσιολογικοί.
3. Ρήξη ή σοβαρότερη κάκωση των τενόντων
Αν και είναι λιγότερο συχνή, μια μεγαλύτερη βλάβη των εκτεινόντων τενόντων μπορεί να προκαλεί έντονο πόνο και σημαντική αδυναμία στη χρήση του χεριού, απαιτώντας διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.
4. Παθήσεις της άρθρωσης του αγκώνα
Η οστεοαρθρίτιδα, οι χόνδρινες βλάβες ή άλλες παθήσεις της άρθρωσης μπορεί επίσης να προκαλέσουν πόνο στην περιοχή του αγκώνα, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από δυσκαμψία, περιορισμό της κίνησης ή αίσθημα ότι η άρθρωση «μπλοκάρει».
Μύθοι και αλήθειες για την έξω επικονδυλίτιδα
Η έξω επικονδυλίτιδα είναι μία από τις πιο συχνές παθήσεις του αγκώνα, αλλά και μία από τις πιο παρεξηγημένες. Πολλοί ασθενείς ακολουθούν συμβουλές που ακούγονται συχνά, χωρίς όμως να βασίζονται στα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα.
Ας δούμε τι πραγματικά ισχύει.
Μύθος 1: «Είναι μια απλή φλεγμονή.»
Αλήθεια
Παρότι η ονομασία «επικονδυλίτιδα» παραπέμπει σε φλεγμονή, σήμερα γνωρίζουμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για τενοντοπάθεια. Δηλαδή, ο τένοντας έχει υποστεί αλλοιώσεις λόγω επαναλαμβανόμενης υπερφόρτισης και όχι εξαιτίας μιας απλής φλεγμονώδους διαδικασίας.
Μύθος 2: «Η απόλυτη ξεκούραση είναι η καλύτερη θεραπεία.»
Αλήθεια
Η προσωρινή μείωση των δραστηριοτήτων που προκαλούν έντονο πόνο μπορεί να είναι απαραίτητη, όμως η παρατεταμένη ακινησία δεν βοηθά τον τένοντα να ανακάμψει. Η σταδιακή και σωστά καθοδηγούμενη φόρτιση αποτελεί βασικό μέρος της αποκατάστασης.
Μύθος 3: «Αφού πονάω, δεν πρέπει να κάνω καθόλου ασκήσεις.»
Αλήθεια
Οι κατάλληλες θεραπευτικές ασκήσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της αποκατάστασης. Το πρόγραμμα πρέπει να είναι εξατομικευμένο και να προσαρμόζεται ανάλογα με τα συμπτώματα και την ανοχή του κάθε ασθενούς.
Μύθος 4: «Η επιαγκωνίδα θεραπεύει την έξω επικονδυλίτιδα.»
Αλήθεια
Η επιαγκωνίδα μπορεί να μειώσει προσωρινά τα συμπτώματα σε ορισμένους ασθενείς, όμως δεν αντιμετωπίζει την αιτία του προβλήματος. Η ουσιαστική θεραπεία βασίζεται στην κατάλληλη φυσικοθεραπευτική αποκατάσταση και στη σωστή διαχείριση του φορτίου που δέχεται ο τένοντας.
Μύθος 5: «Μια ένεση θα λύσει οριστικά το πρόβλημα.»
Αλήθεια
Οι ενέσιμες θεραπείες μπορεί να έχουν θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όμως δεν αποτελούν από μόνες τους οριστική λύση. Χωρίς την αντιμετώπιση των παραγόντων που οδήγησαν στην υπερφόρτιση του τένοντα και χωρίς ένα σωστά σχεδιασμένο πρόγραμμα αποκατάστασης, τα συμπτώματα είναι πιθανό να επανεμφανιστούν.
Γιατί σε κάποιους γίνεται χρόνιο πρόβλημα;
Οι περισσότεροι ασθενείς με έξω επικονδυλίτιδα παρουσιάζουν σταδιακή βελτίωση με τη σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις ο πόνος επιμένει για μήνες ή επανεμφανίζεται κάθε φορά που αυξάνονται οι απαιτήσεις στην εργασία ή στον αθλητισμό.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η βλάβη είναι μεγαλύτερη. Συχνά σημαίνει ότι ο τένοντας δεν έχει καταφέρει να ανακτήσει την ικανότητά του να αντέχει τα φορτία που δέχεται καθημερινά.
Ο τένοντας δεν πρόλαβε να ανακάμψει
Ένας από τους συχνότερους λόγους χρονιότητας είναι η συνεχής υπερφόρτιση του τένοντα χωρίς τον απαραίτητο χρόνο και τις κατάλληλες συνθήκες για να προσαρμοστεί.
Όταν ο τένοντας καταπονείται καθημερινά με τον ίδιο τρόπο, χωρίς να έχει αποκατασταθεί πλήρως, τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν ή να επανεμφανίζονται.
Ο πόνος μειώθηκε, αλλά ο τένοντας δεν έγινε πιο δυνατός
Πολλοί ασθενείς επιστρέφουν στις καθημερινές δραστηριότητες μόλις μειωθεί ο πόνος.
Η υποχώρηση των συμπτωμάτων, όμως, δεν σημαίνει ότι ο τένοντας έχει ανακτήσει την αντοχή του. Αν οι απαιτήσεις αυξηθούν απότομα, είναι πιθανό ο πόνος να επανεμφανιστεί.
Η αποφυγή κάθε δραστηριότητας δεν αποτελεί λύση
Η πλήρης ξεκούραση μπορεί να μειώσει προσωρινά τον πόνο, όμως δεν βοηθά τον τένοντα να αποκτήσει μεγαλύτερη αντοχή.
Αντίθετα, η σταδιακή και ελεγχόμενη φόρτιση αποτελεί βασικό στοιχείο της αποκατάστασης και βοηθά τον τένοντα να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Δεν αντιμετωπίστηκε η πραγματική αιτία
Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο τένοντας, αλλά και οι παράγοντες που τον επιβαρύνουν.
Λανθασμένη τεχνική στην άθληση, απότομη αύξηση του φορτίου, εργονομικοί παράγοντες ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις στην εργασία μπορεί να συνεχίσουν να υπερφορτίζουν τον τένοντα, ακόμη και όταν ο πόνος έχει προσωρινά υποχωρήσει.
Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας στην έξω επικονδυλίτιδα
Η φυσικοθεραπεία αποτελεί τον βασικό πυλώνα της συντηρητικής αντιμετώπισης της έξω επικονδυλίτιδας ή, ακριβέστερα, έξω επικονδυλοπάθειας (lateral elbow tendinopathy / tennis elbow). Παρά την ονομασία «επικονδυλίτιδα», στις περισσότερες χρόνιες περιπτώσεις δεν πρόκειται για μία απλή φλεγμονή, αλλά για τενοντοπάθεια της κοινής έκφυσης των εκτεινόντων του καρπού και των δακτύλων στον έξω επικόνδυλο, με ιδιαίτερα συχνή συμμετοχή του βραχέος κερκιδικού εκτείνοντα του καρπού (Extensor Carpi Radialis Brevis – ECRB).
Ο τένοντας αυτός καταπονείται σημαντικά κατά τη δυνατή λαβή, την έκταση και σταθεροποίηση του καρπού και σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις του άνω άκρου. Γι’ αυτό η έξω επικονδυλοπάθεια δεν αφορά μόνο αθλητές του τένις. Είναι πολύ συχνή σε ανθρώπους που χρησιμοποιούν επαναλαμβανόμενα τα χέρια τους στην εργασία, σε τεχνίτες, σε χειρωνακτικές εργασίες, σε άτομα που χρησιμοποιούν εργαλεία ή υπολογιστή για πολλές ώρες, αλλά και σε ασκούμενους με βάρη.
Ο στόχος της φυσικοθεραπείας δεν είναι απλώς να μειώσει προσωρινά τον πόνο στον έξω επικόνδυλο. Πρέπει να αποκαταστήσει την ικανότητα του τένοντα να δέχεται και να μεταφέρει φορτία, ώστε ο ασθενής να μπορεί ξανά να πιάνει, να σηκώνει, να στρίβει, να εργάζεται και να αθλείται χωρίς συνεχή αναπαραγωγή των συμπτωμάτων.
Η θεραπεία οργανώνεται προοδευτικά. Αρχικά μειώνουμε τον ερεθισμό και τροποποιούμε τα υπερβολικά φορτία, στη συνέχεια αποκαθιστούμε την κινητικότητα και τη μυϊκή λειτουργία και τελικά αυξάνουμε σταδιακά τη δύναμη, την αντοχή και την ικανότητα φόρτισης του εκτείνοντα μηχανισμού του καρπού και συνολικά του άνω άκρου.
Διαχείριση του πόνου χωρίς πλήρη ακινητοποίηση
Στην αρχική επώδυνη φάση μπορεί να χρειαστεί προσωρινά να μειωθούν ή να τροποποιηθούν οι δραστηριότητες που προκαλούν σημαντική φόρτιση στον έξω επικόνδυλο, όπως:
- το δυνατό και επαναλαμβανόμενο σφίξιμο του χεριού,
- η μεταφορά βαριών αντικειμένων με τεντωμένο αγκώνα,
- η επαναλαμβανόμενη έκταση του καρπού,
- η χρήση κατσαβιδιών, εργαλείων ή άλλων κινήσεων που απαιτούν ταυτόχρονα δυνατή λαβή και στροφή του αντιβραχίου,
- ορισμένες ασκήσεις με βάρη,
- οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις ρακέτας,
- καθώς και επαγγελματικές δραστηριότητες με πολλές ώρες επαναλαμβανόμενης χρήσης του χεριού.
Αυτό δεν σημαίνει πλήρη ακινητοποίηση.
Η παρατεταμένη αποφόρτιση μπορεί να μειώσει ακόμη περισσότερο την ικανότητα του τένοντα να διαχειρίζεται μηχανικό φορτίο. Στόχος είναι να εντοπίσουμε ποια δραστηριότητα υπερβαίνει τη σημερινή ικανότητα του τένοντα, να την τροποποιήσουμε προσωρινά και στη συνέχεια να αυξήσουμε προοδευτικά την έκθεση σε αυτή.
Manual Therapy και επεξεργασία των μαλακών ιστών
Το Manual Therapy μπορεί να αποτελέσει σημαντικό συμπληρωματικό μέρος της θεραπείας, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν αυξημένη μυϊκή τάση, επώδυνα σημεία στους εκτείνοντες του αντιβραχίου ή περιορισμός της κινητικότητας του αγκώνα, του καρπού ή του αντιβραχίου.
Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:
- τεχνικές μαλακών μορίων στους εκτείνοντες του καρπού και των δακτύλων,
- επεξεργασία του μυοτενόντιου συστήματος και των επώδυνων μυϊκών σημείων,
- κινητοποιήσεις του αγκώνα,
- κινητοποιήσεις της κερκιδοωλένιας περιοχής και του αντιβραχίου όταν υπάρχουν αντίστοιχοι περιορισμοί,
- κινητοποιήσεις του καρπού,
- τεχνικές που στοχεύουν στη βελτίωση της κινητικότητας και της ολίσθησης των ιστών.
Ιδιαίτερα χρήσιμες σε ορισμένους ασθενείς μπορούν να είναι οι κινητοποιήσεις με κίνηση (Mobilization With Movement – MWM), κατά τις οποίες εφαρμόζεται συγκεκριμένη κινητοποίηση στην περιοχή του αγκώνα ενώ ο ασθενής πραγματοποιεί μία προηγουμένως επώδυνη λειτουργική κίνηση, όπως η λαβή.
Δεν προσπαθούμε να «σπάσουμε» ή να τραυματίσουμε τον τένοντα προκαλώντας έντονο πόνο πάνω στον έξω επικόνδυλο. Η υπερβολικά επιθετική τοπική θεραπεία μπορεί αντίθετα να αυξήσει την ευαισθησία.
Στόχος του Manual Therapy είναι να μειώσει τον πόνο και τη μηχανική ευαισθησία, να αποκαταστήσει πιθανούς περιορισμούς και κυρίως να επιτρέψει στον ασθενή να περάσει αποτελεσματικότερα στο σημαντικότερο μέρος της θεραπείας: την ενεργητική και προοδευτική φόρτιση.
Νευροδυναμική κινητοποίηση
Δεν προέρχεται κάθε πόνος στην έξω επιφάνεια του αγκώνα αποκλειστικά από τον τένοντα.
Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να συνυπάρχει αυξημένη μηχανική ευαισθησία του κερκιδικού νεύρου ή των κλάδων του, ενώ παθήσεις όπως το radial tunnel syndrome μπορούν να δώσουν συμπτωματολογία που μοιάζει με έξω επικονδυλοπάθεια.
Όταν από την κλινική αξιολόγηση προκύπτουν αντίστοιχα ευρήματα, μπορούν να εφαρμοστούν ειδικές νευροδυναμικές τεχνικές κινητοποίησης, με στόχο τη βελτίωση της ολίσθησης και της μηχανικής ανοχής του νευρικού ιστού.
Η νευροδυναμική όμως δεν εφαρμόζεται μηχανικά σε κάθε περίπτωση tennis elbow. Χρησιμοποιείται όταν η κλινική εξέταση δείχνει ότι υπάρχει πραγματική νευρική συμμετοχή.
Διαμαγνητική αντλία
Η διαμαγνητική αντλία μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά, ιδιαίτερα στις περισσότερο επώδυνες φάσεις της έξω επικονδυλοπάθειας.
Τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούν υψηλής έντασης παλμικά μαγνητικά πεδία και διαθέτουν θεραπευτικά πρωτόκολλα που στοχεύουν στη ρύθμιση του πόνου, στην κινητοποίηση υγρών και στη βιολογική διέγερση των ιστών.
Ορισμένα συστήματα επιτρέπουν επίσης την εφαρμογή τοπικού φαρμακευτικού σκευάσματος και περιγράφουν τη διαδικασία ως διαμαγνητική μεταφορά ή “molecular implantation”. Όταν χρησιμοποιείται φαρμακευτικό ή αντιφλεγμονώδες σκεύασμα, αυτό πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις κατάλληλες ιατρικές οδηγίες.
Χρειάζεται όμως επιστημονική ακρίβεια: η τεκμηρίωση της συγκεκριμένης τεχνικής ειδικά για την έξω επικονδυλοπάθεια παραμένει περιορισμένη. Επομένως η διαμαγνητική αντλία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματικό μέσο ανακούφισης, αλλά δεν αντικαθιστά την ενεργητική αποκατάσταση και την προοδευτική φόρτιση του τένοντα.
Θεραπεία με Laser
Το θεραπευτικό Laser, και ιδιαίτερα τα συστήματα υψηλής έντασης όταν χρησιμοποιούνται με τις κατάλληλες παραμέτρους, μπορούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα αντιμετώπισης της έξω επικονδυλοπάθειας.
Στόχος είναι κυρίως η μείωση του πόνου και της τοπικής ευαισθησίας, ώστε ο ασθενής να μπορεί να συμμετέχει αποτελεσματικότερα στην κινητοποίηση και στο πρόγραμμα θεραπευτικής άσκησης.
Σε αντίθεση με την έσω επικονδυλοπάθεια, για την έξω επικονδυλοπάθεια υπάρχει σαφώς μεγαλύτερος όγκος βιβλιογραφίας σχετικά με τη φωτοβιοτροποποίηση και το Laser. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, επηρεάζονται σημαντικά από το μήκος κύματος, τη δόση, την ισχύ και το πρωτόκολλο εφαρμογής και δεν είναι ομοιόμορφα σε όλες τις μελέτες.
Επομένως το Laser αποτελεί ένα χρήσιμο συμπληρωματικό θεραπευτικό εργαλείο, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μία παθητική θεραπεία που από μόνη της «αναγεννά» τον τένοντα.
Κρουστικά κύματα – Shockwave Therapy
Τα κρουστικά κύματα (Extracorporeal Shockwave Therapy – ESWT) έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην αντιμετώπιση της χρόνιας έξω επικονδυλοπάθειας.
Χρησιμοποιούνται κυρίως σε επίμονες περιπτώσεις, όταν τα συμπτώματα διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και η ανταπόκριση στη συνήθη συντηρητική θεραπεία δεν είναι ικανοποιητική.
Τα κρουστικά εφαρμόζουν ένα ελεγχόμενο μηχανικό ερέθισμα στην περιοχή του παθολογικού τένοντα, με στόχο τόσο τη νευροτροποποίηση του πόνου όσο και την πρόκληση βιολογικών μηχανισμών που σχετίζονται με την προσαρμογή και αναδιαμόρφωση του τένοντα.
Στην έξω επικονδυλοπάθεια η βιβλιογραφία είναι σαφώς μεγαλύτερη από ό,τι στην έσω επικονδυλοπάθεια. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς και εξαρτώνται από τη χρονιότητα, την επιλογή του περιστατικού και το πρωτόκολλο εφαρμογής.
Τα κρουστικά επομένως έχουν περισσότερο νόημα σε χρόνιες και ανθεκτικές τενοντοπάθειες και όχι απαραίτητα σε έναν οξύ, πολύ ευερέθιστο αγκώνα.
Και εδώ η θεραπεία δεν ολοκληρώνεται με τα κρουστικά. Το μηχανικό ερέθισμα πρέπει να συνδυάζεται με ένα οργανωμένο πρόγραμμα προοδευτικής φόρτισης του τένοντα.
Dry Needling και μυοπεριτονιακά Trigger Points
Σε αρκετούς ασθενείς με χρόνια έξω επικονδυλοπάθεια παρατηρείται αυξημένη τάση και παρουσία επώδυνων μυοπεριτονιακών σημείων πυροδότησης (trigger points) στους εκτείνοντες του αντιβραχίου.
Το Dry Needling / IMS μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις για την αντιμετώπιση αυτών των μυϊκών διαταραχών, ιδιαίτερα όταν η ψηλάφηση των συγκεκριμένων σημείων αναπαράγει μέρος του γνώριμου πόνου του ασθενούς.
Η τεχνική μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του μυοπεριτονιακού πόνου και της αυξημένης μυϊκής τάσης και να διευκολύνει την επακόλουθη άσκηση.
Δεν αποτελεί όμως θεραπεία του τένοντα από μόνη της. Χρησιμοποιείται ως συμπληρωματικό μέσο μέσα σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αποκατάστασης.
Προοδευτική φόρτιση του τένοντα – το σημαντικότερο κομμάτι
Η μακροχρόνια αποκατάσταση της έξω επικονδυλοπάθειας βασίζεται κυρίως στη θεραπευτική άσκηση και στην προοδευτική φόρτιση.
Σε μία περισσότερο επώδυνη φάση μπορούν να χρησιμοποιηθούν ισομετρικές συσπάσεις των εκτεινόντων του καρπού, εφόσον είναι καλά ανεκτές. Στόχος δεν είναι να ακολουθηθεί ένα ίδιο πρωτόκολλο για όλους, αλλά να βρεθεί ένα επίπεδο αντίστασης που μπορεί να εκτελεστεί χωρίς σημαντική έξαρση των συμπτωμάτων.
Στη συνέχεια το πρόγραμμα εξελίσσεται προοδευτικά σε:
- ομόκεντρη και έκκεντρη ενδυνάμωση των εκτεινόντων του καρπού,
- ελεγχόμενη έκκεντρη φόρτιση του ECRB και του κοινού εκτείνοντα μηχανισμού,
- σταδιακά μεγαλύτερες αντιστάσεις,
- ενδυνάμωση της λαβής,
- ασκήσεις πρηνισμού και υπτιασμού,
- λειτουργική ενδυνάμωση καρπού και αντιβραχίου,
- ενδυνάμωση αγκώνα και ώμου όπου απαιτείται,
- και τελικά κινήσεις που προσομοιάζουν τις πραγματικές απαιτήσεις της εργασίας ή του αθλήματος.
Η έκκεντρη φόρτιση έχει μελετηθεί ιδιαίτερα στις τενοντοπάθειες και αποτελεί χρήσιμο μέρος της αποκατάστασης. Σήμερα όμως δεν θεωρούμε ότι υπάρχει μία «μαγική» μορφή μυϊκής σύσπασης που θεραπεύει από μόνη της τον τένοντα.
Το σημαντικότερο είναι η προοδευτική, ελεγχόμενη και επαρκής μηχανική φόρτιση, προσαρμοσμένη κάθε φορά στην ανοχή και στις λειτουργικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου ασθενούς.
Ο τένοντας πρέπει σταδιακά να αποκτήσει ξανά δύναμη, αντοχή και ικανότητα διαχείρισης υψηλότερων φορτίων.
Δεν θεραπεύουμε μόνο τον αγκώνα
Η λειτουργία του άνω άκρου αποτελεί μία κινητική αλυσίδα.
Σε έναν αθλητή ρακέτας, για παράδειγμα, ανεπαρκής λειτουργία του ώμου και της ωμοπλάτης μπορεί να αυξήσει τις απαιτήσεις από τον αγκώνα και τον καρπό.
Αντίστοιχα, σε έναν εργαζόμενο μπορεί να υπάρχει λανθασμένη εργονομία, υπερβολική δύναμη λαβής ή επαναλαμβανόμενο μοτίβο κίνησης που επιβαρύνει καθημερινά τον τένοντα.
Για τον λόγο αυτό αξιολογούμε, όταν χρειάζεται, όχι μόνο τον έξω επικόνδυλο αλλά και:
- τον καρπό και το αντιβράχιο,
- τον αγκώνα,
- τον ώμο,
- την ωμοπλάτη,
- τη δύναμη της λαβής,
- καθώς και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η εργασία ή η αθλητική κίνηση.
Η αντιμετώπιση του αιτίου που διατηρεί την υπερφόρτιση είναι εξίσου σημαντική με την αντιμετώπιση του ίδιου του πόνου.
Επιστροφή στην εργασία και στον αθλητισμό
Η αποκατάσταση δεν θεωρείται ολοκληρωμένη απλώς επειδή ο ασθενής δεν πονά όταν βρίσκεται σε ηρεμία.
Ο πραγματικός στόχος είναι να μπορεί ξανά να:
- σφίγγει δυνατά το χέρι χωρίς σημαντικό πόνο,
- σηκώνει και να μεταφέρει αντικείμενα,
- χρησιμοποιεί εργαλεία,
- εργάζεται χωρίς επαναλαμβανόμενες εξάρσεις,
- εκτελεί τις απαιτούμενες κινήσεις του καρπού και του αντιβραχίου,
- και να επιστρέψει προοδευτικά και με ασφάλεια στο άθλημά του.
Σε αθλητές η επιστροφή πρέπει να είναι σταδιακή. Πριν από την πλήρη επανένταξη χρειάζεται να έχει αποκατασταθεί όχι μόνο η δύναμη αλλά και η αντοχή του τένοντα σε επαναλαμβανόμενα και ταχύτερα φορτία.
Η φυσικοθεραπεία δεν είναι ένα μηχάνημα
Η αποτελεσματική φυσικοθεραπεία της έξω επικονδυλοπάθειας δεν πρέπει να περιορίζεται σε μία παθητική εφαρμογή πάνω στον έξω επικόνδυλο.
Η διαμαγνητική αντλία, το Laser, τα κρουστικά κύματα, το Manual Therapy, το Dry Needling και η νευροδυναμική, όταν υπάρχει ένδειξη, μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία για τη μείωση του πόνου και τη δημιουργία καλύτερων συνθηκών αποκατάστασης.
Ο πυρήνας όμως της μακροχρόνιας θεραπείας παραμένει η σωστή διαχείριση των φορτίων και η προοδευτική ενδυνάμωση του εκτείνοντα μηχανισμού.
Δεν επιδιώκουμε απλώς έναν αγκώνα που «δεν πονάει σήμερα». Επιδιώκουμε έναν τένοντα που έχει αποκτήσει ξανά την ικανότητα να δέχεται τα πραγματικά φορτία της καθημερινότητας, της εργασίας και του αθλητισμού χωρίς να υποτροπιάζει.
Αυτό είναι και το ουσιαστικότερο κριτήριο μιας ολοκληρωμένης αποκατάστασης της έξω επικονδυλοπάθειας.
Συχνές ερωτήσεις (FAQs)
1. Θα περάσει μόνη της η έξω επικονδυλίτιδα;
Σε αρκετές περιπτώσεις τα συμπτώματα μπορεί να μειωθούν με τον χρόνο. Ωστόσο, χωρίς σωστή διαχείριση του φορτίου και κατάλληλη αποκατάσταση, είναι πιθανό να επιμείνουν ή να επανεμφανιστούν.
2. Πρέπει να σταματήσω εντελώς να χρησιμοποιώ το χέρι μου;
Όχι. Η πλήρης ακινησία συνήθως δεν αποτελεί λύση. Στόχος είναι η προσωρινή τροποποίηση των δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν τον τένοντα και η σταδιακή επαναφορά τους.
3. Μπορώ να συνεχίσω να γυμνάζομαι;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, αρκεί να προσαρμοστεί προσωρινά το πρόγραμμα άσκησης ώστε να μην επιβαρύνεται υπερβολικά ο τένοντας.
4. Είναι χρήσιμη η επιαγκωνίδα;
Η επιαγκωνίδα μπορεί να μειώσει προσωρινά τα συμπτώματα σε ορισμένους ασθενείς, όμως δεν θεραπεύει την αιτία του προβλήματος και δεν υποκαθιστά τη φυσικοθεραπευτική αποκατάσταση.
5. Πότε χρειάζεται μαγνητική τομογραφία;
Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση. Συνήθως ζητείται όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη θεραπεία ή όταν υπάρχει υποψία κάποιας άλλης πάθησης.
6. Πότε χρειάζεται ένεση ή χειρουργείο;
Η συντριπτική πλειονότητα των ασθενών βελτιώνεται με τη συντηρητική θεραπεία. Οι επεμβατικές θεραπείες εξετάζονται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις και αφού έχει προηγηθεί ολοκληρωμένη συντηρητική αντιμετώπιση.
7. Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα που να ισχύει για όλους. Η διάρκεια εξαρτάται από τη βαρύτητα της πάθησης, το χρονικό διάστημα που υπάρχουν τα συμπτώματα, τις απαιτήσεις της καθημερινότητας και τη συνέπεια στην εφαρμογή του θεραπευτικού προγράμματος.
8. Μπορεί να επανεμφανιστεί;
Ναι. Αν ο τένοντας επιστρέψει απότομα σε υψηλά φορτία χωρίς να έχει ανακτήσει την απαιτούμενη αντοχή ή αν δεν αντιμετωπιστούν οι παράγοντες που οδήγησαν στην υπερφόρτισή του, τα συμπτώματα μπορεί να επανεμφανιστούν.
